DETTI , PROVERBI, modi di dire (per i significati consultare le voci di riferimento)
A - F	G - O	P - Z
P - Z
Pacàre cabbélla
Paìsi chi vai, usu chi trovi
Pàmpina a cu' av'assimigghiari?...A trùssu!!
Pani-e-alìvi: mai saziàri ti vìri.
Pani-e-cipùddra..e, maritu mèu, vasàmuni!
Pani e cutèddru (r) ìnghinu 'u vurèddru!
Pani-pani, vinu-vinu.
Panza-china cerca riposu!
Panza mia, fatti a cappòttu!
Panza-paràta
Panza-ri-canìgghia
Pari addittàtu o attruttàtu!
Pari 'a signura ch'un-n'avi-abbèntu
Pàriri 'a mòrti
Pàriri 'a musca na' ricòtta (o no' latti)
Pari ch'avi a pigghiàri 'u-pàliu.
Pàriri-màlu.
Pari 'mèrnu-ranni!
Pari-patti (o pari-patta) e paci!
Pàriri-malu.
Pàriri palìcu
Pàriri u' catapàsimu di linùsa
Pari 'u puvireddru-'i-Paceca
Parlànnu cu tia
Parlàri ammàtula
Parlàri a-ròtulu
Parlàri a-rùmpiri
Parlàri a tischi-tòschi.
Parlàri chiaru è surispazioni!
Parlàri cù muru.
Parlàri pi' mucàbuli.
Parlàri stràmmu
Parlàri sulu , comu i' foddri.
Parlàri ca' lingua ri-fora
Pàrlu cu' tia-fìgghiu, pi' sèntimi tu-nora [o a parti variamente intrecciate]
Parola di Diu
Parola d'onuri
Parola pi' parola
Parola porta parola.......e va a finiri a tòzzula!
Paroli santi
Parrinu spugghiàtu.
Pàrtici 'a testa o Pàrtici 'u sensu.
Pàrtiri o Pàrtisi pi'..(+ nome di persona) = scagliarsi contro, avventarsi
Partìri comu un tappu-ri-màsculu.
Partìri è un pocu murìri.
Parturìri, è comu... murìri! [ Parturìri è un pocu murìri.]
Paru-paru.
Passarici supra
Passàri di cuttura.
Passàri di menti.
Passàri i vài di lu linu
Passari 'na mala passata o 'na passatèra.
Passarisìlla di Pàpa.
Passàrisi 'na manu p'u pèttu.
Passàrisi 'u piacìri.
Passata la staciùni, i misteri a lu purtùni. -> cfr Dizionario della Processione dei Misteri
Passàu 'u Santu, e passàu 'u scàntu!
Passu passu.
Pàssuli e ficu-sìcchi.
Pasta cu 'i pisci e 'i pisci a-m-màri ( o, e 'i pisci si li mangiàu 'a atta!) .
Pèrdiri pi' mala-miscàta.
Pèrdiri (o appizzàrici) 'u scèccu cu tutti 'i carrùbi.
Pèrdisi nn'on bicchèri r'acqua.
Pèrdisi ri casa.
Peri 'i-ciocca, 'un ni scaccia puddricìni!
Peri 'i-puddru .
Peri-peri
Persuna 'ntìsa.
Petra!
Petra-mìsca, Petra-palazzu, Petra-tìpa,
Petra mossa 'un-pigghia mai lippu.
Petra tirata e palora rata nun ponnu cchiù turnari n'arrè.
Pezza-vagnàta
Pezzu ri carni-cull'occhi
Pezzu-ri-pani, pezzu-di-càntaru, pezzu-ri-fissa, Pezzu-ri-partuàllu!, .Pezzu-di-partuaaaàllu!
Pi' amùri d' 'u figliòlu, 'a màmma s'ammùcca l'ovu.
Piattu-riccu, mi ci ficcu!
Picàti-òrvi.
Pìcca, malirìtti e sùbbitu!
Picciriddri e addrìni, càcanu 'a casa!
Pi' com-òra, oppure, a pi' com'òra
('U) picu ru suli.
Pi' diriccìllu a ìddru
Pi' diritìllu a tìa
Pi' facci-parìa
Pi' filu e pi' segnu
Pi' forza l'àppi a-fari!
Pi' forza o pi' amuri.
Pi' forza ri cosi.
Pìgghia 'a facci..e-gghièttala 'n tèrra!
Pigghiàlla 'n-sacchetta
Pigghiàllu c'u ruci
Pigghiàre 'a mazzètta **
Pigghiàre lignàti-ammucciùni.
Pigghiàri a baitti-culu.
Pigghiàri a luèri.
Pigghiàri a-r'òcchiu
Pigghiàri a unu pi' pezza 'n-terra
Pigghiàre unu a baddràte.
Pigghiàri 'n-parola
Pigghiàri di-pettu. Pigghiàri di-pizzu
Pigghiàri di-sutta e mèttiri 'n-capu
Pigghiàri o Pighiàrisi 'a mali paroli.
Pigghiàri canna
Pigghiàri peri
Pigghiàri pi pezza 'n-terra
Pigghiàri r'acìtu, di fumu.
Pigghiàri ri prima, comu 'i buttàni!
Pigghiàrisi 'a manu cù tuttu 'u pèri. Pigghiàrisi 'u ìritu cu tutta 'a manu
Pigghiarisìlla
Pigghiarisìlla cu' unu.
Pigghiàrisi 'àtti 'a pittinàri.
Pigghiàrisi pesti e còlluri.
Pigghiàrisi 'u pinsèri 'àutru.
Pigghiàri 'u culu p'u citròlu - Pigghiàri pizzi pi' sosìzzi - Pigghiàri cugghiùna pi' lampiùna
Pigghiàri 'u munnu comu vèni
Pigghiàri un ternu a l-lottu
Pigghiàrisi 'u pinsèri d'u russu
Pìgghia 'si petri e pìsali!
Pìgghia tempu, e camperai!
Pìgghiati chìssa! [+ e chist'àutra!]
Pìgghiati 'dru morsu chi poi agghiùttiri!
Pigghiàtu c'a bumma.
Pigghiàtu ri càuru.
Pigghiàu-acqua, Palermu!
Pigghiàu di so' patri.
Pi' morti-e-vita (o, Pi' morti- e- bìta)
Pi' munzignàru t'avìa e pi' munzignaru ti lassu!
Pi ' Sant'Andrìa [30 novembre] ogni navi 'n pòrtu sìa. E cu 'n'c'è, si ci addisìa
Pisintàrisi panza-e-prisenza (o Prisintàrisi) o Mèttiri panza-e-prisenza
Pi' 'ssu nipùti, cari e mori!
Pi' 'sta cosa
Pistàri i peri.
Pistàri l'acqua 'no murtàru.
Pi' tìa, àutru chi chìssu .
Povira sì, ma lorda picchì ?
Prèa a zita cc'abballàssi: prèa 'a zìta chi stancàssi.
Prisintàrisi panza-e-prisenza (o Pisintàrisi) o Mèttiri panza-e-prisenza
Pùngiri, pungiùta, pungiùtu <-
P' 'un parlàri (h)ai fattu mala-vita!
Purtàri 'u misteru.
Purtari 'u mortu a cacàri.
Quannu 'a campàna fa "dàmmi e d-dè, l'amicizia sempri c'è./ Quannu 'a campàna fa "dàmmi" sulu, l'amicizia ti va 'n-to culu!
Quannu 'i piràti su' chi-ossài d'i 'uccùna, 'un ci stati a-gghìri!
Quannu 'i-rui si 'ònnu, i tri 'un pàssanu!
Quannu 'u 'attu 'un-c'é ' i surci abbàllanu!
Quannu 'u 'attu 'un-po' arrivàri a' saìmi rìci chi fèti.
Quannu 'u patri runa o' figghiu: riri 'u patri e riri 'u figghiu; ma quannu 'u figghiu runa o' patri: chiànci 'u figghiu e chiànci 'u patri.
Quannu 'u Riàulu t'accarìzza, vôli l'arma (anima).
Quannu 'u scéccu 'un-mòli vìviri, ammàtula ci frischi! [..a' vògghia fiscàri!]
Quannu va, pari chi vèni!
Quantu su' l'acchianàti, tanti su' 'i scinnùti!
Quantu va' 'n'acqua 'ntra marzu e aprìli, 'un vàli un bastimèntu cu' li veli!
Quantu va' 'n'amìcu 'n-chiàzza, 'un ci vannu cent'ùnzi 'n càscia!
Quantu va' un càzza-càzza, 'un ci vannu centu tìra-tìra!
Quattru occhi vìrinu mègghiu di rùi!
Quattru òmini ci vònnu pi' livàri un mortu ri'n-casa, pensa pi' unu vivu!
Raccumannàri 'a pècura o'-lùpi!
Ran pezzu-di-càntaru!
Ràri anghàti 'no casciùni.
Ràrici 'na munciuniàta (a' zìta).
Ràrici 'na vampuliàta.
Ràri la mala-pasqua.
Ràri 'ota 'on capu.
Rari 'u culu a'-la balàta.
R'arrè-r'arrè, si fa 'a fìcu 'o Re!
Ra testa, fèti 'u pìsci!
Riàulu d ''n cristiànu!
Rìci 'a Màmma-Ròcca: si vàrda, ma 'un si tòcca!
Rici 'u parrìnu: fa' chiddru chi ti rìcu, e 'un fari chiddru chi fàzzu iò!
Rimanciàrisi o Rimangiàrisi 'a parola
Rinàri e amicìzia, si va 'n-culu a' giustìzia!
Riri "NO", è paci. Riri "SI", è vèrra (=guerra)
Rìriri comu 'a àtta cu' culu arsu.
Robba, mugghéri e rinàri tutti di 'na manu hannu a passari.
Ròrmiri c''a manu a' mascìddra.
Rurari di Natali a Santu Stefanu.
Russu-'mpapparinàtu o 'Mpapparinàtu
Santi-peri-mèi, aiutàtimi!
Santu riàulu! Santu-riaulùni!
Sapìri unni rormi 'u lèppiru.
Sà si si-susìu, Sasà? Si, si-susìu. 'E sei si susìu, Sasà! E sasittàu su' sofà!
Sàutu a peri-'nquittu .
Sbagliàri a parlàri
Sbìrru picciòttu e sacristànu vecchiu.
Sbutàri li vértuli.
Sbutuliàri 'u munnu.
Scacciàri ova.
Schetta 'un-t'-àppi, maritàta t'àppi. Basta chi t'àppi e comu t'àppi, t'àppi!
Sciàrri e mugghéri cù ni-vòli, n'àvi!
Scippàrisi l'òva ri' l'òcchi.
Scrìviri a peri-di-addrina.
Scrìviri ch'i peri
Scrivitìllu 'arrè 'u cozzu!
Scuppulàri milingiàni.
Scurdàrisi u làbbisi.
Scutulàri 'u piddruzzùni a unu = (lett. Scuotere, battere la pelle a qualcuno) = picchiare qualcuno
Sèntiri fetu ri mìccio.
Sèntisi caccòcciula.
Sèntisi 'n'acèddru no' so'-iardìnu.
Senza-'mpèu.
Sèriri 'mpìzzu.
Si 'a 'm-mìria fussi vàddrara...
Si carìu l'anèddru, 'un-n'è carutu 'u iritèddru!
Si' chiù longhu d'a Quaresima!
Siccu-'mpisiccùtu.
Si li mangia quattru (fila di) maccarrùna
Si mangiàu l'ìsca e ci cacàu nall'àmu!
Si 'mpristari fussi beni si 'mpristassi anchi 'a mugghèri!
Si, nìcu è! Mèttici 'u 'ìritu 'n-mùcca!
Si-nni èru: quattru a-màzzi e cinc' a-lìgna
Si ogni cani ch'-abbàia si ci tìra 'na pétra....
Si putissi vìriri, a -> Sciavèriu cùrriri !
Si rapìu 'a 'ucca quantu 'u bàgghiu 'i Marausa
Si-sapìssi..'a mèzza-mìssa..!
Si sapi unni si nasci, ma 'un-si-sàpi unni si mori!
Si sbaglia 'u parrinu è di-vinu; si sbaglia 'u salistànu è 'mriàcu!
Sòccu è scrìttu, lèggiri si 'oli!
Spirugghiàri 'a marrèddra.
Sprèmisi 'a mirùddra.
'Ss'òmu spatiddràtu!
Sta banda sona marzurche! -> cfr Dizionario della Processione dei Misteri
Stari addrìtta pi' forza.
Stari, pi' forza, addrìtta.
Stìcchiu-gnìsi, e curri p'u paìsi!
Stinnìgghia u peri quantu 'u linzòlu teni
'St'iòrnu 'mpàsta e dumàni camìa.
Stuiàrisi 'u mussu c' 'a dìcula.
Stùppati 'ss'arìcchi!
S'un fussi pi' l'àgghia e l'ògghiu ...!
Sunnu Vanni pisa e Lorenzu abbannìa!
Tànnu s'aiùta 'u valenti, quannu 'u suli è a punènti!
Tappu-rinàri, cu' dui arristàu!
Tastàri u' culu a' addrìna.
Tàula tùnna, e pani-minuzzàtu.
T'avissi a-vèniri un motu!
T'ha' fari 'na-panza chiù-ròssa di 'nna zìcca!
Tèniri a-martèddru = Mèttiri sutt' 'a 'ncùnia.
Tèniri 'u passu.
Tirari i peri dritti.
Terra santa e acqua binirìtta fannu fanghu!
Tintu pi' cù mòri!
Tira, cumpagnu (muntìsi), chi Còfanu veni!
Tìsa-tìsa com' 'a zìta 'u munti!
Tortu-e-minòrtu.
Trapanìsi, unu ogni paìsi!
Tra patri e figghi , 'un ci 'onnu cunsìgghi!
Trimàri 'm-pàmpina
Trimàri 'u piddruzzùni = avere paura.
Truvàri 'a calùnia.
Tuccarisìlla c'a pezza
Tu mangiasti sardi, e iò tunnìna!
Tutti li missi, all'altari-rànni!
Tutti r'un latu, com'i calafàti!
Tuttu 'u-munnu è paìsi!
'U cani mùzzica sèmpri o' sciràtu!
U canùsci 'u pani n-mezzu 'i petri!
'U carvùni ri ronna-Maria, s' 'un-tìnci, mascarìa!
'Ucca ch'-un-palàu, mai si pintìu!
Ucca-ri-pezza
U cèlu lu ittàu, e 'a terra l'apparàu.
'U chiàntu pa' mògghi morta rura fina na' porta.
'U corvu addivintàu niuru pi' pigghiàrisi i pinsèri r'àutri.
'U friddu ri marzu s'infila ne' corna ru voe.
'U immurutu pi' la via 'u so' immu 'un s'u virìa.
'Ulìri 'a 'utti-china e 'a mugghèri-mbriàca.
'Ulìri inchiri acqua c ' 'a cartèddra.
Ulìniri la peddri,
'Ulìrini minnìtta.
Ultimu, e tòccu tàccu!
'U lupu perdi 'u pilu, ma no 'u vìziu!
'U màsculu-bèddru ci porta i rinàri, e 'a mamma-lèta ci appàra 'u falàri.
'U màstru è màstru, ma 'u patrùni è capu-màstru!
U mèricu, p' 'a via, 'un-canùsci malatìa!
U mèricu-piatùsu fa 'a chiàia vilinùsa (.. fa vèniri 'i chiàie)!
'U miràculu di Santu-Iùncu: 'a addrìna nìura fici l'òvu biancu!
'U 'miriùsu mori cunfùsu!
'U 'mpèu ri Michilazzu: mangiari, viviri e stari a spassu.
'U mulu, si 'un tira càuci, runa muzzicùna
'U munnu è fattu 'a rota chi gira e vota!
'U munnu 'un si fici 'no-gn'iòrnu!
'U munnu 'un si fici ora!
'U muntìsi, pi' avìrisi scurdàtu 'u cutèddru, 'un mangiàu!
U munzignàru 'av' avìri bona memoria!
'Un'avìri parola.
'Un-c'è paraùni!
'Un-c'è saìmi pa' 'atta!
'Un-c'éssiri mancu 'na musca.
'Un c'è(sti)-chiù... giustìzia! [..munnu o.... altro]
'Un chiànciu a me' fìgghiu chi pèrdi, chiànciu a me' fìgghiu chi si 'oli rifàri.
Un-ci-nn'è, caddrèmi!
Un ci passa mancu p'a capa (testa).
'Un ci rùmpiri i...cabasìsi!
'Un ci senti di 'ss'arìcchia!
'Un cuntu è parlari di morti, e 'n' aurtru cuntu è murìri!
'Un facèmu cosi-chi-pàrinu!
'Un fàri beni a porci.., nné limòsina a parrìni!
'Un fari l'òpira!
'Un fari nùddra musiòni.
'Un fàrisi baddruttuliàri comu un picciottu.
'Un fàrisi passàri 'a musca p'u nasu.
'Un-màngia p'un-cacàri.
U'nn'àri (= un ni ràri) abbènna.
'U-nn arricògghiri nné pècuri nné lana.
'Un-n'arrinèsciri a pacàri màncu i càmmi.
'Unn-è acqua chi mi vàgna, né suli chi-m'asciùca!
'Un-n'è cosa chi si po' baddriàri.
Unn'è Màsi, è 'u zù-Biàsi.
'Un-n'è pisci pi' cùscusu!
Unn'èssiri cosa per-la-quale.
Unn-è tuttu oru, chiddru chi luci!
'Unni c'è campàni ..c'è buttàni.
Un-ni parlàmu chiù, ronna-Càrmina mia!
'Unni si fa 'a 'stàti, si fa 'u 'mèrnu!
Unni si metti-metti, abballa!
'Un-n'èssiri muru d'appizzàrici chiova.
'Un-n' èssiri né carni né pisci.
'Un-ni-vòli ru picu!
'Un-ni vulìri màncu a baddràte.
'Un-nni l'hannu mancu 'i spiziàli nê burnìi [picàti comu a chissi]
Un 'mpristàri, 'un pigghiàri, 'un fari beni chi mali ti-n-ni-vèni!
'Un passari voschi unni c'è lupi, né ciumi unni c'é buchi!
Un-patri runa a mangiari a deci-figghi; ma deci-figghi 'un sunnu capàci di rari a mangiari a un-patri.
'Un-pistàri l'acqua no' murtàru!
'Un-rispizzàri 'a petra-nica: servi p'appuntiddràri 'a balata!
'Un-rissi scu[sa], ..passàu 'a vència. ?????
'Un sa chi pari!
'Un sèmpri riri 'a mugghèri 'u làtro !
'Un si l'àvi a gòriri!
'Un ti-'ntricàri, 'un ti-miscàri, 'un fari bèni...chi màli 'un ti-nni-veni!
'Un tuttu 'u màli vèni pi' nòciri!
'Un vìriri fàcci-ri-pararìsu.
Un vìriri lùstru
'U pani d'u cuvernu, è picca-e-duci.
'U pani mèzzu 'i petri!
'U pani, s'un-n-è travagghiàtu, veni c'a pàpula!
'U paràggiu, ci po' èssiri; mègghiu, no!
'U pìcca m'abbàsta, e 'u-assài mi suvècchia
U putiàru, sòccu àvi, abbannìa!
U riàulu-zuppìddru
'U riscùrsu avi aviri ('u) peri .
'U saccu vacanti 'un po' stàri addrìtta
'U Sacru Munti 'un 'mpigna né chiàcchiari, né tabacchèra ri lignu!
U salutu l'ha fàttu Diu!
U sànghu, si s'arrùsti, 'un-si-mangia!
'U scèccu porta 'a pàgghia e 'u scèccu s'-'a mangia.
'U scèccu rùnni si curca si sùsi.
'U scèccu unni-va'-v- va'; 'u curnùtu o' so' paìsi!
'Un-scuncicàri i cani chi ròrminu!
'U Signuri rùna viscòtta a cu- 'n'àvi rènti!
'U Signùri t'u paca!
'U Signuri 'un paca 'u sàbbatu!
'U Signuri 'un sènti ànciuli cantari, ora penza schècchi arragghiàri!
'U siniàro abbùnna 'a tàula!
'U stèssu mòrtu 'nsìgna a chiànciri!
Un-sucùni-ònnu!
U tempu è galantomu!
'U tunnu 'a ghiotta.
'U voe pi' còrna, e l'omu pa' paròla!
Va' a' chiàzza e, s'un-trovi pisci, accàtta 'opi !
Va'-bbèssa 'sta varca!
Và càca a' marìna!
Va cerca 'ssu lèstu!
Va-cùrcati 'e pèri!
Vadda vadda, i cosci ri Nadda!
V'annèttati i gnùni!
Va' sprèmi un limùni ch'un-n'àvi sùcu!
Vastunàti d'òrvu.
Va-sùca!
Vèni 'o scàgnu, chi ti pacu!
Va susìtivi ch'è tardu, addumàtivi 'a cuccìa e si 'un-mi-nni-ràti a mia, 'a pignàta vi scattìa! ( Svegliatevi che è tardi,e accendete la pentola per cuocere la cuccia, e se non ne date a me, che vi si possa scoppiare la pentola ! )
Vèniri ru paìsi.
Vènnari ri scinnùta -> cfr Dizionario della Processione dei Misteri
Vìnnisi tàuli e trispa.
Vinni 'u mari cu' tutti li patatèddri!
Vìriri 'a mòrti cull'òcchi.
Vìriri a San Giuvanni-n-no'-lèmmu -> Curiosità
Vìriri la mala pigghiàta.
Viririsìlla petri-petri
(Vulissi aviri) Chiddru ch'addisìa 'a-pêna (prèna)(= pregna, la donna incinta)
Zeru porta zeru: tutt'i cosi no' ( me') malàsènu!
Zùccaru 'n guasta vivànna!
Zùcutu-zùcutu, mastru-Michèli -> Personaggi
A - F	G - O	P - Z

in costruzione

autru